Пишува : Звонко Димоски
Проектот „KRIEG/A-C-I-N-S-E-L-A-K“ претставува експериментален видео-театарски диптих кој интервенцира на крстосницата меѓу телесната перформативност, воената меморија и феминистичко-архајскиот поетски говор. Со изборот на две паралелни, огледални верзии – машка и женска – Иванка Апостолова Баскар и нејзиниот креативен тим ја истражува внатрешната агонија на војникот како симбол, без разлика на полот, сведувајќи ја нарацијата на телесна и психолошка деконструкција. Формата на диптих е клучна во проектот, бидејќи раздвојувањето на машката и женската перспектива овозможува длабинско прикажување на различните начини на справување со воената траума и агонија.
Изборот на локации – воени гробишта – носи посебна тежина, бидејќи тие служат не само како документарен простор, туку и како симболичка подлога која влијае врз емотивниот тон, создавајќи атмосфера на затвореност, болка и прекин на времето.
Текстот и нарацијата (стихови и епитафи од надгробни споменици) се балансирани помеѓу строго структурирана основа и простор за перформативна интуиција, што ѝ дава живост и динамика на изведбата. Во контекст на современите уметнички практики, проектот ја испитува и границата меѓу видео-уметноста и театарот, со јасна свест за можностите на дигиталната иднина на перформативните форми.
Односот кон телото во овој проект не е еднозначен – телото е инструмент, сведок и гроб во исто време, рефлектирајќи ја сложеноста на искуството на војната и агонијата. Симболиката на насловите е суштинска за разбирање на целокупниот концепт. „KRIEG“ (германски збор за „војна“) ја носи машката верзија и ја означува рационализираната, системска деструкција, додека „A-C-I-N-S-E-L-A-K“, анаграмот на „Калесница“ (наслов на поетската збирка од Светлана Христова) ја носи женската верзија, со митолошка, интимна и поетска реакција на траумата, но и на љубовта. Но, и како калезба (покана) за дискусија и рефлексија за војната како искуство. Превртената форма на насловот создава чувство на нарушена хронологија и дезориентација, што ја поткрепува темата на агонија и распад. На наративно ниво, „KRIEG“ ја доживувам како војната што доаѓа, додека „A-C-I-N-S-E-L-A-K“ е душата која се обидува да ја издржи или да избега од неа.
Здравко Стојмиров како машкиот „војник“ ја доловува длабочината на телесната и психолошка агонија со исклучителна интензивност и рафинираност, создавајќи силно емотивно влијание што ја поттикнува публиката на длабока емпатија и размислување. Филарета Атанасова во женската верзија го носи тешкиот товар на митолошката и поетската реакција на траумата, при што нејзината поетска изведба е прониклива и многуслојна, со сензуалност и експресивна сила која додава длабочина и интимност на целокупниот проект. Тие двајца со својата игра ја заокружуваат сложеноста на нарацијата и заедно создаваат балансирана, но и силна дихотомија која ја прави приказната уште повозбудлива и автентична.
Проектот е продукција на Македонскиот центар ИТИ/ПРОДУКЦИЈА, а тимот го сочинуваат Иванка Апостолова Баскар (адаптирано сценарио, продукција, режија, визуелно сценарио), Михаило Апостолов (камера, монтажа, звук), Луна Шаламон (експериментални цртежи) и Весна А. Бришкоска (фотографии). Снимањето е реализирано на германските воени гробишта од Првата светска војна во Битола, додека истражени се и други локации со ирски, германски, британски, српски, грчки и бугарски воени меморијали.
KRIEG / A-C-I-N-S-E-L-A-K е значаен уметнички чин на културна меморија и трансформативна перформативност, кој отвора сцената за нов вид анти-воена естетика изразена преку тишина, лична агонија и сензитивна визуелна поетика. Овој проект има потенцијал да продолжи да живее на фестивали, во образовни простори и театарски форуми, нудејќи нов и длабок пристап кон темата на војната и нејзините трауми.
Звонко Димоски